- تعداد نمایش : 42
- تعداد دانلود : 46
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/1994
- کد IranDOI مقاله: IranDOI :10.irandoi.2002/bahareadab.2025 .19 .8159
سال : 19
شماره : 3
شماره پی در پی : 121
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 19،
شماره 3،
،
شماره پی در پی 121
بررسی و تحلیل مضمونی مدایح دینی غالب دهلوی در قصاید پارسی
صفحه
(133
- 155)
داود واثقی خوندابی (نویسنده مسئول)، صادق شفیعی
تاریخ دریافت مقاله
: دی 1404
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: فروردین 1405
چکیده
زمینه و هدف: غالب دهلوی از شخصیتهای برجستۀ شبه قاره است که به زبان فارسی و اردو آثاری از خود به جای گذاشته است. وی همچنین از زمره شعرای صاحب سبک در زمینۀ مدیحه گویی است که در قصاید پارسی خود علاوه بر مدح ارباب قدرت، به مدایح مذهبی نیز پرداخته و در نعت حضرت خداوند، پیامبر(ص) و حضرات اهل بیت(ع) مضامین متنوعی آفریده است. هدف این جستار بررسی جهاننگری غالب دهلوی در عرصۀ مدایح دینی با تکیه بر قصاید فارسی است، تا دیدگاه های وی در این مورد بررسی و تحلیل شود.
روش پژوهش: جستار حاضر که مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای است و با شیوۀ توصیفی – تحلیلی انجام میشود، مضامین مختلف را در مدایح دینی موجود در قصاید پارسی غالب دهلوی بررسی میکند و نشان میدهد این مضامین از چه گزاره هایی تأثیر پذیرفته اند.
یافته های پژوهش: بر اساس یافته های پژوهش مدایح دینی غالب دهلوی، رابطه ای مستقیم با ایدئولوژی وی دارد. این مدایح غالباً برگرفته از آیات قرآن و احادیث است که شاعر این ودایع الهی را با گزاره های عرفانی، کلامی، تاریخی و ... تفسیر کرده است. غور در آثار پارسی غالب، خصوصاً قصاید نشان میدهد که وی در علوم مختلف تبحر داشته و اشعاری پرمغز سروده است.
نتایج پژوهش: نتیجۀ پژوهش آشکار میکند که غالب دهلوی از شاعران امامی مذهب شبه قاره است که با اتکا به اطلاعات عمیق خود در زمینۀ قرآن و احادیث، عرفان و کلام، تاریخ و ... به مدح و منقبتهای مذهبی پرداخته است. افزون بر تأثیرپذیری آشکار از گزاره های قرآنی – روایی، برخی از مدایح مذهبی وی با گزاره های عرفانی قابل تفسیر و تأثیر از عرفان اسلامی در آنها مشهود است. بینش توحیدی وی مبتنی بر «وحدت وجود» است و با این تمهید از متفرعات این جهانبینی در دیگر مدایح خود دربارۀ پیامبر(ص) و اهل بیت(ع) بهره برده است.
کلمات کلیدی
غالب دهلوی
, قصاید پارسی
, مدایح دینی
, جهانبینی.
- قرآن کریم
- نهج البلاغه، (1378)، ترجمۀ سیّد جعفر شهیدی، چاپ چهاردهم، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی.
- ابن اثیر، علی بن محمّد، (1385ق)، الکامل فی التاریخ، بیروت، دار صادر.
- ابن بابویه (شیخ صدوق)، محمّد بن علی، (1414ق)، إعتقادات الإمامیه، چاپ دوم، قم، کنگره شیخ مفید.
- ---------------------------، (1382)، ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، محمّدرضا انصارى، قم، انتشارات نسیم کوثر.
- ---------------------------، (1378)، عیون اخبار رضا، به اهتمام مهدی لاجوردی، تهران، نشر جهان.
- ابن شهرآشوب، محمّد بن علی، (1379ق)، مناقب آل ابیطالب علیهم السلام، قم، نشر علامه.
- ابن عربی، محیی الدّین، (1944م)، فتوحات مکیه، به اهتمام عثمان یحیی، چاپ دوم، بیروت، دار احیاء التراث العربى.
- ابن قولویه، جعفر بن محمّد، (1356)، کامل الزیارات، عبد الحسین امینى، نجف، دارالمرتضویه.
- اصطلاحات صوفیان مرآت عشاق، (1388)، به اهتمام مرضیه سلیمانى، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی.
- ترمذی، محمّد بن علی، (1422ق)، ختم الاولیاء، به اهتمام عثمان اسماعیل یحیى، چاپ دوم، بیروت، مهد الآداب الشرقیه.
- جامی، نورالدّین عبدالرحمان، (1370)، نقدالنصوص فى شرح نقش الفصوص، به تصحیح ویلیام چیتیک، با مقدمۀ سیّد جلال الدیّن آشتیانی، چاپ دوم، تهران، انتشارات وزارت ارشاد اسلامى.
- جهانگیر، اقبال، (1397)، «عرفان در شعر فارسی غالب»، فصلنامۀ اورمزد، شمارۀ تابستان، صص4-8.
- جهانگیرى، محسن، (1375)، محیى الدّین ابن عربى چهرۀ برجستۀ عرفان اسلامى، چاپ چهارم، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
- حسینى همدانى، محمّد، (1432 ق)، درخشان پرتوى از اصول کافى، قم، چاپخانه علمیه قم.
- خدابنده، عبدالله، (1388)، شناخت فرقه اهل حق، چاپ سوم، تهران، امیرکبیر.
- رستگار فسایی، منصور، (1380)، انواع شعر فارسی، چاپ دوم، شیراز، انتشارات نوید.
- سبزوارى، محمّد ابراهیم، (1386)، شرح گلشن راز، به اهتمام پرویز عباسى داکانى، تهران، نشر علم.
- سعدی، مصلح بن عبدالله، (1393)، کلیات سعدی، به اهتمام بهاءالدّین خرمشاهی، چاپ هفتم، تهران، انتشارات دوستان.
- شمس تبریزی، محمّد بن علی، (1391)، مقالات شمس تبریزی، به تصحیح محمّدعلی موحّد، چاپ چهارم، تهران، انتشارات خوارزمی.
- طبرى آملى صغیر، محمّد بن جریر، (1413ق)، دلائل الإمامه، قم، انتشارات بعثت.
- عین القضات همدانی، ابوالمعالى عبد الله بن ابى بکر، (1341)، تمهیدات، به اهتمام عفیف عسیران، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
- غالب دهلوی، اسدالله، (1386)، دیوان غالب دهلوی: مشتمل بر غزلیات و رباعیات فارسی، به اهتمام محمّدحسن حائری، چاپ دوم، تهران، میراث مکتوب.
- --------------، (1381)، سومنات خیال: قصیده های فارسی غالب دهلوی، به اهتمام محمّدحسن حائری، تهران، انتشارات امیرکبیر.
- --------------، (1371)، میخانۀ آرزو: شرح احوال، بررسی آثار، و گزیدۀ اشعار غالب دهلوی، به اهتمام محمّدحسن حائری، تهران، نشرمرکز.
- غزالى، ابوحامد محمّد، (1386)، ترجمۀ احیاء علوم الدین، ترجمۀ مؤیدالدّین خوارزمی، به اهتمام حسین خدیو جم، چاپ ششم، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی.
- فرات کوفی، فرات بن ابراهیم، (1410ق)، تفسیر فرات الکوفی، به اهتمام محمّد کاظم، تهران، مؤسسه الطبع و النشر فی وزاره الإرشاد الإسلامی.
- فردوسی، ابوالقاسم، (1394)، شاهنامه، به اهتمام جلال خالقی مطلق، تهران، انتشارات سخن.
- فولادی، محمّد و امام، حسن، (1401)، «بررسی گرایشهای شیعی غالب دهلوی و بازتاب آن در اشعار او»، مجلۀ شیعه شناسی، سال بیستم، شمارۀ هشتاد، صص131-162.
- قمی، سعید، (1379)، شرحالاربعین، به اهتمام نجفقلى حبیبى، تهران، انتشارات میراث مکتوب.
- کلینى، محمّد بن یعقوب، (1429ق)، کافی، قم، دار الحدیث.
- مجلسی، محمّد باقر، (1403ق)، بحار الأنوار، چاپ دوم، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
- -------------، (1404ق)، مرآه العقول فی شرح أخبار آل الرسول، به اهتمام سیّد هاشم رسولى محلاتى، چاپ دوم، تهران، دارالکتب الإسلامیه.
- مسعودى، على بن حسین، (1384)، اثبات الوصیه، چاپ سوم، قم، انتشارات انصاریان.
- مشکور، محمّدجواد، (1368)، سیر کلام در فرق اسلام، تهران، انتشارات شرق.
- مشهدی، محمد امیر و واثق عباسی، عبدالله و مشهدی، محمّدرضا، (1389)، «حافظ و غالب»، مجلۀ مطالعات شبه قاره، سال دوم، شمارۀ پنجم، صص101-124.
- مکدرموت، مارتین، (1372)، اندیشههاى کلامى شیخ مفید، ترجمۀ احمد آرام، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
- مؤذنی، علیمحمّد و فضلی درزی، بهاره، (1393)، «شگردهای مناقبسرایی و اشعار آیینی فارسی غالب دهلوی»، مجله سبکشناسی نظم و نثر (بهار ادب)، سال هفتم، شمارۀ سوم، صص177- 197.
- میبدی، ابوالفضل رشیدالدیّن، (1371)، کشفالاسرار و عده الابرار، به اهتمام علی اصغر حکمت، چاپ پنجم. تهران، انتشارات امیر کبیر.
- میرباقری فرد، سیّد علی اصغر، غلامحسین شریفی، حسین آقاحسینی، اسحاق طغیانی و محمود براتی، (1383)، تاریخ ادبیات ایران(1)، چاپ دوم، تهران، انتشارات سمت.
- هجویری، علی بن عثمان، (1387)، کشف المحجوب، به تصحیح محمود عابدی، چاپ چهارم، تهران، انتشارات سروش.
- همایی، جلال الدیّن، (1385)، مولوی نامه: مولوی چه می گوید؟، چاپ دهم، تهران،انتشارات هما.